Normal şartlarda kıdem tazminatı kavramı, 1475 sayılı İş Kanunu’nun halen yürürlükte olan 14. maddesine göre ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde (kanunda öngörülen haklı nedenlerle fesih, emeklilik, askerlik, kadın işçi için evlilik vs.) ödenebilir. Yani işçi çalışmaya devam ederken “kıdem tazminatı” adıyla ödeme yapılması hukuken geçerli değildir.

Ama uygulamada bazı yollara başvuruluyor:

Avans Mahiyetinde Ödeme

• İşçiye “kıdem tazminatı avansı” olarak ödeme yapılabilir.
• Bu durumda iş sözleşmesi sona erdiğinde hak kazanacağı kıdem tazminatından düşülür.
• Ancak bunun ileride ihtilafa yol açmaması için yazılı protokol yapılması gerekir.

İkramiye / Prim / Sadakat Ödemesi

• İşveren, çalışana “sadakat primi”, “ikramiye”, “teşvik ödemesi” adıyla kıdem tazminatına benzer bir ödeme yapabilir.
• Böylece işçi çalışırken de ödüllendirilmiş olur.
• Ancak bu ödeme kıdem tazminatı yerine geçmiş sayılmaz, ileride kıdem tazminatı hakkı doğarsa ayrıca ödenmesi gerekir.

Kısmi Tasfiye Yöntemi (Yargıtay’ın Kabul Etmediği Durum)

• Bazı işverenler işçiyle anlaşarak, belirli yıllara ait kıdem tazminatını öder ve “tasfiye protokolü” imzalar.
• Fakat Yargıtay uygulamasında bu kısmi tasfiye çoğunlukla geçersiz sayılıyor. Çünkü kıdem tazminatı ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde doğar.
• Dolayısıyla risklidir.

Kıdem Tazminatı Fonu / Bireysel Hesap Sistemi (Henüz Türkiye’de fiilen yok)

• Kanunda planlanan ama yürürlüğe girmeyen bir sistemdir. Eğer ileride yürürlüğe girerse işçi çalışırken de kıdem tazminatı birikir.

Pratik Önerim:

Eğer çalışana işten ayırmadan ödeme yapmak istiyorsanız:

Bunu “avans” veya “sadakat primi” olarak nitelendirmeniz daha güvenli olur.

Mutlaka yazılı protokol yapın.

Ödeme kıdem tazminatına mahsuben ise açıkça “ileride doğacak kıdem tazminatından mahsup edilecektir” ibaresi ekleyin.

Kıdem Tazminatı Avansı Bordroda Nasıl Gösterilir?

1475 sayılı İş Kanunu, md. 14: Kıdem tazminatının hangi hallerde hak edileceği düzenlenmiştir. İş akdi devam ederken kıdem tazminatı hakkı doğmaz. Ancak işveren, işçiye avans mahiyetinde ödeme yapabilir.

Gelir Vergisi Kanunu, md. 25/7: Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır. Dolayısıyla avans da gelir vergisine tabi tutulmaz.

Damga Vergisi Kanunu, md. 1 ve md. 3: Her türlü maaş, ücret, tazminat ödemesi damga vergisine tabidir. Bu nedenle kıdem tazminatı avansında da damga vergisi kesilir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 80: SGK primine esas kazançlar düzenlenmiştir. Kıdem tazminatı ödemeleri prime esas kazanca dahil edilmez.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2013/15291 E., 2015/22923 K. (08.06.2015):

İş sözleşmesi devam ederken yapılan kıdem tazminatı ödemelerinin “kısmi tasfiye” niteliğinde olduğu, kural olarak geçersiz olduğu, ancak avans mahiyetinde yapılan ödemelerin işçinin kıdem tazminatından mahsup edilebileceği belirtilmiştir.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2015/25886 E., 2018/6362 K. (12.03.2018):

İşçiye yapılan kıdem tazminatı avans ödemelerinin, iş akdi sona erdiğinde hesaplanacak kıdem tazminatından düşülebileceği kabul edilmiştir.

İdari Görüşler

Gelir İdaresi Başkanlığı Özelgesi (2010 tarihli): Kıdem tazminatı ödemelerinin gelir vergisinden istisna olduğu, yalnızca damga vergisine tabi olduğu açıkça belirtilmiştir.

SGK Genelgeleri: Kıdem tazminatı ödemeleri prime esas kazançlara dahil edilmez.

SONUÇ

• Bordroda “Kıdem Tazminatı Avansı” adıyla ayrı satırda gösterilebilir.
• Gelir vergisi ve SGK primi kesilmez.
• Sadece damga vergisi (%0,759) kesilir.
• Muhasebede “335 Personele Borçlar” hesabında izlenir.
• İş akdi sona erdiğinde kıdem tazminatından mahsup edilir.

KAYNAKLAR

• 1475 sayılı İş Kanunu m.14 (Hâlen yürürlükte olan tek maddesi kıdem tazminatını düzenler).
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2017/10344 E. – 2019/11647 K., T. 29.05.2019:
• “Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2015/25125 E. – 2016/22573 K.:
  “Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayınları, 2023.
• Nuri Çelik & Nurşen Caniklioğlu, İş Hukuku Dersleri, Beta Yayınları, 2022.