Amerika ve İsrail’in İran’a yönelik  askeri hareketlerini hangi perspektiften okumak gerekir diye düşünüyorum. 

Bir yerlere demokrasi getirme çabası mı yoksa aba altından doğal kaynaklarına çökme safhası mı?

Bunu tarihî ve felsefî bir bağlamda değerlendirirsek, ilginç bir karşıtlık ortaya çıkar. İnsanlığın aydınlanma çağı Fransız İhtilali (1789), halkların kendi kaderini tayin hakkı, eşitlik ve özgürlük gibi evrensel insan hakları ilkelerini vurgulamıştı. Bu ilkeler, bir toplumun kendi siyasi, sosyal ve ekonomik yapısını belirleme hakkını tanımaktadır. Şimdi bu ilkeler hakikatin masallara dönüştüğü simülasyon çağında abesle iştigal gibi geliyor. 

Biz isterseniz bugünkü yazı konumuza dönelim. İnsanlık halimizi bir kenara bırakıp profesyonel yanımıza sönelim.

01 Temmuz 2015  27.03.2015 tarihli ve  tarihinde yürürlüğe giren 27.03.2015 tarih ve 6637 sayılı Kanun ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/ı. maddesine eklenen düzenleme kapsamında, sermaye şirketlerinin nakit sermaye artışları üzerinden hesaplanan faiz tutarının belirli bir kısmının vergi matrahından indirilmesine imkân tanınmıştır. Bu düzenleme, şirketlerin borçlanma yerine özkaynak finansmanını tercih etmelerini teşvik ederek finansal yapılarının güçlendirilmesini amaçlamaktadır.

Bu yazımızda, nakdi sermaye artışında faiz indirimi uygulamasının sermaye şirketleri açısından özellikli durumlarına değinerek asıl konumuz olan sermaye artışıyla şirkete arsa satın alınması halinde indirim hakkının kaybedilip edilmeyeceği  üzerinde durulacaktır. 

Finans, bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösteren kurumlar ile kamu iktisadi teşebbüsleri hariç olmak üzere sermaye şirketlerinin, ticaret siciline tescil edilmiş nakdi sermaye artışları üzerinden hesaplanan tutarın %50’si kurum kazancından indirilebilmektedir.

Ticaret siciline tescil edilen nakdi sermaye artışları ile yeni kurulan şirketlerde nakit ödenen sermaye tutarı üzerinden, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından açıklanan ticari kredi faiz oranı esas alınarak hesaplanan tutarın %50’si (yurt dışından getirilen nakitte %75’i), kurumlar vergisi beyannamesinde gösterilmek şartıyla kurum kazancından indirilebilmektedir.

Nakit dışı varlık devirleri, birleşme-bölünme işlemleri, iç kaynaklardan sermaye artırımı, ortak veya ilişkili kişilerden sağlanan borçla yapılan artışlar ile menkul kıymet veya bilanço içi mahsup yoluyla gerçekleştirilen sermaye artışları, nakdi sermaye artışı indiriminde dikkate alınmaz.

Nakdi sermaye artışı indirimi, kararın veya kuruluşun tescil edildiği hesap dönemi dâhil olmak üzere izleyen dört hesap dönemi boyunca uygulanmakta; bu süre içinde sermaye azaltımı yapılırsa azaltılan tutar indirim hesabında dikkate alınmamaktadır.

Nevi değişikliği yapılması halinde, devralan şirket tarafından, kazanç yetersizliği nedeniyle devreden indirim tutarından yararlanılması mümkün bulunmaktadır.

Sermaye artırımından önce yatırılan sermaye avanslarının indirime konu edilebilmesi için “Diğer Sermaye Yedekleri” hesabında izlenmesi ve aynı hesap döneminde sermaye artırımının tescil edilmesi şart olup, aksi halde indirimden yararlanılamaz.

7417 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik uyarınca, 5/7/2022’den itibaren gerçekleştirilen nakdi sermaye artışlarında indirim hakkı artırımın yapıldığı dönem dâhil beş hesap dönemi boyunca uygulanmakta, sermaye azaltımı halinde ise azaltılan tutar kadar indirim hakkı sona ermektedir.

Kazanç yetersizliği nedeniyle ilgili dönemde indirilemeyen tutarlar, herhangi bir endekslemeye tabi tutulmaksızın sonraki hesap dönemlerine devredilebilmekte ve süre sınırlaması olmaksızın indirim konusu yapılabilmektedir.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 19 ve 20. maddeleri kapsamında devralınan şirkette kazanç yetersizliği nedeniyle kullanılamayıp devreden nakdi sermaye artışı faiz indirimi tutarları, 10/1-(ı) bendine uygun hesaplanmış olmak şartıyla devralan kurum tarafından da indirim konusu yapılabilir.

Payları borsada işlem gören halka açık sermaye şirketlerinde, indirimden yararlanılan yılın son günü itibarıyla Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. nezdinde borsada işlem görebilir nitelikte payların nominal tutarının, ticaret siciline tescil edilmiş ödenmiş veya çıkarılmış sermayeye oranının %50 ve altında olması halinde 25 puan, %50’nin üzerinde olması halinde ise 50 puan ilave edilmek suretiyle indirim oranı artırılmaktadır.

Nakdi sermaye artışlarının yurt dışından getirilen nakitle karşılanan kısmı için (normalde %50 olarak uygulanan) indirim oranı%75 olarak uygulanacaktır.

Gelirlerinin en az %25’i pasif nitelikli gelirlerden oluşan şirketlerde indirim oranı %0 uygulanırken, kira geliri şirketin esas faaliyeti kapsamında elde ediliyorsa indirimden yararlanılabilmektedir.

Aktif toplamının %50’si iştirak ve bağlı ortaklıklardan oluşan şirketlerde indirim oranı %0 uygulanacak ve oran, sermaye yatırıldığı yıl değil indirimden yararlanılacak yıl bilançosuna göre hesaplanacaktır.

Başka şirketlere sermaye veya kredi olarak aktarılan nakdi sermaye için indirim oranı %0 uygulanır.

Amerika ve İsrail’in İran’a yönelik olası askeri hareketlerini bu perspektiften değerlendirdiğimizde:

Halkların kendi kaderini tayini açısından, dış güçlerin başka bir ülkeye askeri müdahalesi, o ülkenin halkının kendi siyasi ve ekonomik tercihlerini bağımsız şekilde belirleme hakkını doğrudan sınırlar.

İnsan hakları açısından, savaş ve müdahale sivil kayıplara, altyapı yıkımına ve temel hakların ihlaline yol açabileceği için evrensel insan hakları ilkeleriyle çelişir.

Güç dengesi ve uluslararası hukuk, müdahale gerekçelerini güvenlik, savunma veya uluslararası anlaşmalarla sınırlamaktadır. Ancak Fransız İhtilali’nin etik perspektifi, bir ülkenin kendi iç meselelerinde dış müdahale olmaksızın özgür karar alabilmesini temel hak olarak görür.

Bu aşamada yatırım amaçlı arsa ve arazi alınması durumunu kritik edebilir artık diye düşünüyorum. 

Sermaye artırımı, şirketlerin büyüme ve yatırım finansmanında önemli bir yöntemdir. Asıl yazımızda tartışmak istediğimiz hususa gelelim. nakdi sermaye artışlarına ilişkin Kurumlar Vergisi indirimi şartları ve sınırlamaları ele aldık. Bunlar içinde en önemlisi artırılan sermaye ile arsa ve arazi alınması halidir. 

Yatırım amaçlı arsa veya arazi alımlarında, ilgili sermaye artışı tutarı için indirim oranı %0 uygulanmaktadır.

Fabrika kurulumu amacıyla alınan arsa için yapılan sermaye artışı harcamalarının büyük kısmı arsa yatırımına denk geliyorsa, bu tutarlar için Kurumlar Vergisi indirimi uygulanamaz.

Özetleyecek okursak; Arsa ve arazi yatırımı yapan sermaye şirketlerinde, bu yatırımlara tekabül eden tutarla sınırlı olmak üzere indirim oranı %0 olarak uygulanmaktadır. Ancak yatırım teşvik belgesi kapsamında yapılan ve üretim veya sanayi tesislerine tahsis edilen arsa ve arazi yatırımları bu kapsamın dışında tutulmaktadır. (21.09.2022 Tarih ve 17192610-125[ÖZG-18-3]-222340 sayılı Özelge)

Aslında nakit olarak artırılan sermayenin, yatırım teşvik belgeli üretim ve sanayi tesisleri ile bu tesislere ait makine ve teçhizat yatırımlarında ve/veya bu tesislerin inşasına tahsis edilen arsa ve arazi yatırımlarında kullanılması durumunda, yatırım teşvik belgesinde yer alan sabit yatırım tutarı ile sınırlı olmak üzere indirim oranına 25 puan ilave edilmektedir.

Önce kredi ile arsa alınması, daha sonra sermaye artırımı yapılması ve artırılan sermaye tutarı ile kredinin kapatılması halinde artırılan sermayenin kredinin kapatılmasına isabet eden kısmı için indirim oranı %0 uygulanmaktadır

Yapılan sermaye artırımı ile arazi alınması ve daha sonra arazinin satılması halinde indirimden yararlanılması mümkün bulunmamaktadır.(30.11.2023 tarih ve 38418978-125[10-18/7]-554597 sayılı Özelge)

Sonuç olarak görüş ve önerilerimiz ne olabilir;

Sermaye artırımı yapılırken harcama alanları dikkatle analiz edilmelidir.

Arsa ve arazi alımlarına yönlendirilen sermaye artırımları vergi avantajı sağlamaz.

Ortaklardan alınan sermaye avansları, zamanında tescil edilirse vergi avantajı yaratabilir.

Vergi planlamasında her harcamanın niteliği ve mevzuattaki karşılığı mutlaka değerlendirilmelidir.

En önemli husus yatırım teşvik belgesinde yer alan sabit yatırım tutarı ile sınırlı olmak üzere indirim oranına 25 puan ilave edilmektedir.

Son söz; Kanunun yatırım amaçlı arsa ve arazi alımlarında indirimi reddetmesinin gerekçesi, bu tür harcamaların şirketin aktif ticari faaliyetini doğrudan artırmamasıdır. Yani nakdi sermaye artışının amacı, şirketin üretim, ticaret veya hizmet kapasitesini büyütmek yerine pasif bir varlık edinimi olan arsa veya arazi alımına yönlendiriliyorsa, indirim uygulaması teşvik edici amacına hizmet etmez. Kanun, vergi indirimini özkaynak yoluyla aktif üretim ve yatırım faaliyetlerini teşvik etmek için öngördüğünden, arsa/arsa yatırımı bu amaçla örtüşmediği için indirimden dışlanmıştır.

Sonuç olarak savaşlara rağmen hayat devam ediyor. 165 öğrencinin öldüğü okul saldırısı akıl tutulması olsa gerek. Fransız İhtilali sonrası ortaya çıkan insan hakları ve halkların kendi kaderini tayini ilkeleri ışığında bakıldığında, dış müdahale ve savaş, ideal olarak bu ilkelerle çelişmektedir. Tabii bu değerlendirme etik ve felsefi bir çerçevedir, güvenlik ve jeopolitik gerekçelerle yapılan müdahalelerin kendi iç mantığı farklı olabilir. Diye bir ironiyle bugünkü yazımıza son verelim